Σύνδεση/Εγγραφή

Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο

Τι είναι το Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο;

Πρόκειται για μια έννοια που αναπτύχθηκε από τον Dr. George Engel στα τέλη του 20ού αιώνα ως αντίδραση απέναντι στο κυρίαρχο βιοϊατρικό μοντέλο της εποχής, το οποίο επικεντρωνόταν αποκλειστικά στους βιολογικούς παράγοντες.

Σε αυτό το μοντέλο:
  • Οι βιολογικές πτυχές αναφέρονται στις φυσιολογικές διεργασίες του σώματος, συμπεριλαμβανομένης της γενετικής προδιάθεσης, της ανοσολογικής απόκρισης και της εξέλιξης της νόσου.
  • Οι ψυχολογικές πτυχές αφορούν παράγοντες όπως η διάθεση, η προσωπικότητα, η συμπεριφορά και οι αντιδράσεις στο στρες, αναγνωρίζοντας ότι η ψυχική μας κατάσταση μπορεί να επηρεάσει και να επηρεαστεί από τη σωματική υγεία.
  • Οι κοινωνικές πτυχές εξετάζουν τις κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιδράσεις στην υγεία, όπως η κοινωνικοοικονομική κατάσταση, η κουλτούρα, η οικογένεια, η κοινωνική υποστήριξη και η πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη.

 

Αυτή η ολοκληρωμένη προοπτική βοηθά τους παρόχους υγειονομικής περίθαλψης να κατανοήσουν πώς αυτές οι αλληλεπιδρώσες διαστάσεις συμβάλλουν στην υγεία ή την ασθένεια, παρέχοντας μια πιο ολιστική κατανόηση της κατάστασης ενός ασθενούς, η οποία μπορεί να τροφοδοτήσει πιο αποτελεσματικές και εξατομικευμένες στρατηγικές θεραπείας.

 

Ιστορικό και θεωρητικό υπόβαθρο

Το βιοψυχοκοινωνικό μοντέλο προτάθηκε από τον Αμερικανό ψυχίατρο George Engel στα τέλη του 20ού αιώνα ως εναλλακτική λύση στο παραδοσιακό βιοϊατρικό μοντέλο που επικρατούσε στην υγειονομική περίθαλψη. Το βιοϊατρικό μοντέλο εστίαζε κυρίως στις σωματικές και βιολογικές πτυχές της νόσου, παραμελώντας συχνά τους ψυχολογικούς και κοινωνικούς παράγοντες.

Ο Engel πρότεινε το βιοψυχοκοινωνικό μοντέλο ως απάντηση σε αυτούς τους περιορισμούς, αναγνωρίζοντας ότι η υγεία και η ασθένεια προκύπτουν από μια σύνθετη αλληλεπίδραση μεταξύ βιολογικών, ψυχολογικών και κοινωνικών παραγόντων, όχι μόνο φυσικών και βιολογικών. Βασίστηκε στη θεωρία των συστημάτων και στην αυξανόμενη κατανόηση της σύνδεσης νου-σώματος για να υποστηρίξει την προσέγγισή του.

Θεωρητικά, το βιοψυχοκοινωνικό μοντέλο αγκαλιάζει μια πιο ολιστική θεώρηση της υγείας, καθώς αναγνωρίζει ότι:

  • Οι βιολογικοί παράγοντες – περιλαμβάνουν τη γενετική, τις λοιμώξεις ή τις φυσιολογικές αλλαγές.
  • Ψυχολογικοί παράγοντες – αναφέρονται στις σκέψεις, τα συναισθήματα και τις συμπεριφορές μας.
  • Κοινωνικοί παράγοντες – εξετάζουν την επίδραση των κοινωνικών προτύπων, της οικογένειας και του πολιτισμικού πλαισίου στην υγεία.

 

Κάθε ένα από αυτά τα στοιχεία αλληλεπιδρά κι επηρεάζει το ένα το άλλο. Για παράδειγμα, το χρόνιο στρες (ψυχολογικός παράγοντας) μπορεί να οδηγήσει σε σωματικές μεταβολές (βιολογικός παράγοντας) και μπορεί να επηρεαστεί από τα συστήματα κοινωνικής υποστήριξης (κοινωνικός παράγοντας).

Η εισαγωγή του βιοψυχοκοινωνικού μοντέλου σηματοδότησε μια αλλαγή προτύπου στην ιατρική και την υγειονομική περίθαλψη. Συνέβαλε στο να ανοίξει ο δρόμος για την ολοκληρωμένη και πιο εξατομικευμένη φροντίδα, καθώς και για την αυξημένη εστίαση στην πρόληψη και την προαγωγή της υγείας. Το μοντέλο αυτό υπήρξε επίσης θεμελιώδες για την κατανόηση και τη θεραπεία χρόνιων ασθενειών, καταστάσεων ψυχικής υγείας και για τομείς όπως η ψυχολογία της υγείας, η κοινωνική εργασία και η εργοθεραπεία.

Ωστόσο, η εφαρμογή του στην κλινική πράξη εξακολουθεί να αποτελεί πρόκληση, εν μέρει λόγω της πολυπλοκότητάς του και της παραδοσιακής κυριαρχίας της βιοϊατρικής προσέγγισης. Οι μελλοντικές εξελίξεις μπορούν να συνεχίσουν να βελτιώνουν και να ενισχύουν τη χρησιμότητα αυτού του μοντέλου στην υγειονομική περίθαλψη.

 

Εφαρμογές του Βιοψυχοκοινωνικού Μοντέλου στην ψυχιατρική πράξη

Το βιοψυχοκοινωνικό μοντέλο έχει σημαντικές εφαρμογές στην ψυχιατρική πράξη. Η ευρεία προοπτική του βοηθά τους ψυχιάτρους να κατανοήσουν και να θεραπεύσουν καλύτερα τις διαταραχές της ψυχικής υγείας λαμβάνοντας υπόψη ολόκληρο το άτομο και την πολύπλοκη αλληλεπίδραση των βιολογικών, ψυχολογικών και κοινωνικών παραγόντων που συμβάλλουν στην ψυχική υγεία. Ακολουθούν ορισμένοι βασικοί τρόποι με τους οποίους το μοντέλο εφαρμόζεται στην ψυχιατρική πρακτική:

  • Ολοκληρωμένες αξιολογήσεις: Οι ψυχίατροι μπορούν να χρησιμοποιήσουν το βιοψυχοκοινωνικό μοντέλο για τη διεξαγωγή ολοκληρωμένων αξιολογήσεων των ασθενών. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει τη διερεύνηση των βιολογικών (π.χ. γενετικές προδιαθέσεις, νευροχημεία), ψυχολογικών (π.χ. επίπεδα άγχους, μηχανισμοί αντιμετώπισης) και κοινωνικών (π.χ. κοινωνική υποστήριξη, πολιτισμικές επιρροές) παραμέτρων ενός ασθενούς.
  • Σχεδιασμός θεραπείας: Τα θεραπευτικά σχέδια μπορούν να είναι πιο αποτελεσματικά όταν αντιμετωπίζουν τις πολλαπλές διαστάσεις της ζωής ενός ατόμου. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει φαρμακευτική αγωγή για την αντιμετώπιση βιολογικών παραγόντων, ψυχοθεραπεία για τους ψυχολογικούς παράγοντες και κοινωνικές παρεμβάσεις (όπως η βελτίωση της κοινωνικής υποστήριξης ή η αντιμετώπιση κοινωνικοοικονομικών παραγόντων) για τους κοινωνικούς παράγοντες.
  • Φροντίδα με επίκεντρο τον ασθενή: Το βιοψυχοκοινωνικό μοντέλο τονίζει τη σημασία της κατανόησης της υποκειμενικής εμπειρίας και του πολιτισμικού πλαισίου του ασθενούς. Αυτό οδηγεί σε πιο ενσυναισθητική, ασθενοκεντρική φροντίδα, η οποία μπορεί να βελτιώσει την ικανοποίηση και τα αποτελέσματα των ασθενών.
  • Πρόληψη και προαγωγή: Αναγνωρίζοντας την επίδραση του τρόπου ζωής, της κοινωνικοοικονομικής κατάστασης και της κοινωνικής υποστήριξης στην ψυχική υγεία, οι ψυχίατροι μπορούν να χρησιμοποιήσουν αυτό το μοντέλο για να συμμετάσχουν σε προληπτικές παρεμβάσεις και στην προαγωγή της υγείας.
  • Συνεργατική φροντίδα: Το βιοψυχοκοινωνικό μοντέλο υποστηρίζει τη συνεργατική φροντίδα, όπου οι ψυχίατροι εργάζονται σε ομάδες με άλλους παρόχους υγειονομικής περίθαλψης (όπως ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς και εργοθεραπευτές) για την παροχή ολοκληρωμένης φροντίδας.

 

Συνοπτικά, το βιοψυχοκοινωνικό μοντέλο παρέχει μια ολιστική προσέγγιση της φροντίδας ψυχικής υγείας, που περιλαμβάνει την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης συμπεριφοράς και του πλαισίου της. Υπογραμμίζει ότι η ψυχική υγεία δεν είναι καθαρά “στο μυαλό” ή “στα γονίδια”, αλλά προϊόν πολλαπλών αλληλεπιδρώντων συστημάτων.

 

Προκλήσεις και μελλοντικές κατευθύνσεις

Παρόλο που το βιοψυχοκοινωνικό μοντέλο έχει συμβάλει σημαντικά στην κατανόηση και τη διαχείριση των διαταραχών της ψυχικής υγείας, δεν είναι απαλλαγμένο από προκλήσεις και περιορισμούς. Ορισμένες από αυτές τις προκλήσεις περιλαμβάνουν:

Διεπιστημονική ενσωμάτωση: Το μοντέλο απαιτεί την ενσωμάτωση διαφορετικών επιστημονικών κλάδων, όπως η βιολογία, η ψυχολογία και η κοινωνιολογία, στην κατανόηση της ψυχικής υγείας. Ωστόσο, στην πράξη, η επίτευξη αυτού του επιπέδου ενοποίησης μπορεί να είναι δύσκολη λόγω της ανομοιογένειας αυτών των πεδίων.

Λειτουργικότητα: Το μοντέλο συχνά επικρίνεται για το ότι είναι πολύ ευρύ και δεν είναι εύκολα λειτουργικό. Με άλλα λόγια, δεν είναι πάντα σαφές πώς να εφαρμοστεί αυτό το μοντέλο σε συγκεκριμένες κλινικές ρυθμίσεις ή πώς να μετρηθούν αποτελεσματικά τα επιμέρους στοιχεία του.

Βιολογικός αναγωγισμός: Παρά την ολιστική του προσέγγιση, στην πράξη, οι βιοϊατρικές πτυχές συχνά κυριαρχούν στην ψυχιατρική θεραπεία λόγω της προσβασιμότητας των φαρμακολογικών παρεμβάσεων και της ισχυρής επιρροής της φαρμακοβιομηχανίας.

Έλλειψη εξειδίκευσης: Το μοντέλο επικρίνεται μερικές φορές για την έλλειψη εξειδίκευσής του. Μπορεί να μην παρέχει πάντα σαφείς κατευθυντήριες γραμμές για τον προσδιορισμό των παραγόντων που είναι πιο σημαντικοί σε μια δεδομένη κατάσταση ή για ένα συγκεκριμένο άτομο.

 

Μελλοντικές κατευθύνσεις:

Μεγαλύτερη έμφαση στους κοινωνικούς παράγοντες: Το μέλλον του μοντέλου μπορεί να περιλαμβάνει μεγαλύτερη έμφαση στις κοινωνικές πτυχές της υγείας και της ασθένειας. Αυτό θα συνεπάγεται βαθύτερη κατανόηση των κοινωνικών δομών, της ισότιμης συμμετοχής στην υγεία και των κοινωνικών παραγόντων της υγείας.

  • Βελτίωση του μοντέλου: Η μελλοντική ανάπτυξη μπορεί να περιλαμβάνει την τελειοποίηση του μοντέλου ώστε να παρέχει πιο συγκεκριμένες κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή του σε διάφορα πλαίσια.
  • Ολοκληρωμένη κατάρτιση και εκπαίδευση: Δεδομένου ότι το μοντέλο απαιτεί την κατανόηση διαφορετικών επιστημονικών κλάδων, οι μελλοντικές κατευθύνσεις μπορεί να περιλαμβάνουν μεγαλύτερη έμφαση στη διεπιστημονική εκπαίδευση και κατάρτιση των επαγγελματιών ψυχικής υγείας.
  • Ενίσχυση της έρευνας: Απαιτείται περισσότερη έρευνα για την επικύρωση και τη βελτιστοποίηση του μοντέλου, συμπεριλαμβανομένων μελετών που στοχεύουν συγκεκριμένα στην ενσωμάτωση των βιολογικών, ψυχολογικών και κοινωνικών πτυχών της ψυχικής υγείας.

 

Συμπερασματικά, ενώ το βιοψυχοκοινωνικό μοντέλο έχει σημειώσει σημαντικά βήματα στην ψυχιατρική πράξη, στο μέλλον είναι απαραίτητο να αντιμετωπιστούν αυτές οι προκλήσεις για την περαιτέρω ενίσχυση της αποτελεσματικότητάς του.

Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο: Ορισμός & Μελλοντικές Κατευθύνσεις
Ψάξε ανά κατηγορία...

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΟΣ

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΓΧΟΥΣ

ΨΥΧΩΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΝΑΡΚΙΣΣΙΣΜΟΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

Read more...

Porter RJ. The biopsychosocial model in mental health. Aust N Z J Psychiatry. 2020 Aug;54(8):773-774.

Engel GL. The clinical application of the biopsychosocial model. Am J Psychiatry. 1980 May;137(5):535-44.

Papadimitriou G. The "Biopsychosocial Model": 40 years of application in Psychiatry. Psychiatriki. 2017 Apr-Jun;28(2):107-110.

Adler RH. Engel's biopsychosocial model is still relevant today. J Psychosom Res. 2009 Dec;67(6):607-11.

*Οι πληροφορίες παρέχονται μόνο για ενημερωτικό σκοπό. Δε θα πρέπει να θεωρηθούν υποκατάστατο της εξατομικευμένης Ψυχιατρικής εξέτασης, διάγνωσης και θεραπείας.

Read more...

Porter RJ. The biopsychosocial model in mental health. Aust N Z J Psychiatry. 2020 Aug;54(8):773-774.

Engel GL. The clinical application of the biopsychosocial model. Am J Psychiatry. 1980 May;137(5):535-44.

Papadimitriou G. The "Biopsychosocial Model": 40 years of application in Psychiatry. Psychiatriki. 2017 Apr-Jun;28(2):107-110.

Adler RH. Engel's biopsychosocial model is still relevant today. J Psychosom Res. 2009 Dec;67(6):607-11.

*Οι πληροφορίες παρέχονται μόνο για ενημερωτικό σκοπό. Δε θα πρέπει να θεωρηθούν υποκατάστατο της εξατομικευμένης Ψυχιατρικής εξέτασης, διάγνωσης και θερπαείας.

Εάν δεν αισθάνεσαι καλά...

...μη ντραπείς να ζητήσεις βοήθεια!

Όλοι οι επαγγελματίες ψυχικής υγέιας είμαστε εδώ για να σε βοηθήσουμε όσο καλύτερα μπορούμε! Μην αφήνεις τον εαυτό σου να το αντιμετωπίζει μόνος του όλο αυτό…αξίζεις να σου δώσεις τη στήριξη που χρειάζεσαι!

…κι αν σε φοβίζει να διασχίσεις μόνος/η σου αυτό το μονοπάτι, θέλω να ξέρεις ότι σε καμία περίπτωση δεν είσαι μόνος/η! Είμαστε πολλοί αυτοί που το διασχίζουμε, ακόμα κι αν δε γνωρίζουμε ακόμα ο ένας τον άλλον. Είμαστε όμως μια παρέα, που προσπαθεί κάθε μέρα, με νύχια και με δόντια, να φροντίσει τον ψυχικό της κόσμο…όσο δύσκολο κι αν είναι κάποιες φορές αυτό!

Μη διστάζεις λοιπόν! Ξεκίνα κι εσύ! Δε σου λέω ότι θα είναι το πιο εύκολο πράγμα στον κόσμο…θα χρειαστεί επιμονή και υπομονή, αλλά με την κατάλληλη στήριξη, θα το δεις…μπορούν να γίνουν θαύματα! Όσο σκοτεινά κι αν βλέπεις τώρα τον κόσμο γύρω σου, τα χρώματα υπάρχουν εκεί έξω και μας περιμένουν!

Τηλέφωνα έκτακτης ανάγκης

Important!

Είμαι η Χριστίνα Λαμπροπούλου – Ιατρός, Βιολόγος & Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας

Δημιούργησα το The Mind Rises σε μια προσπάθεια να συνδυάσω την αγάπη μου για την Ψυχική Υγεία & την Ψυχιατρική με τη δημιουργικότητα! Εδώ, υπάρχει χώρος για όλους όσους θέλουν να ακολουθήσουν το μονοπάτι προς την αυτοαγάπη, την ψυχική ηρεμία και την αυτεπίγνωση. Όλοι είναι καλοδεχούμενοι! Εάν θέλεις να ξεκινήσουμε μαζί να βαδίζουμε σε αυτό το μονοπάτι προσφέρω τόσο ατομικές, όσο και ομαδικές θεραπευτικές συνεδρίες! Μπορείς παράλληλα να εξερευνήσεις το themindrises.gr για να βρεις τα διάφορα διαμαντάκια που έχω κρυμμένα στις σελίδες του – ελπίζοντας ότι θα σε βοηθήσουν να φτάσεις εκεί που έχεις βάλει στόχο!

dr. Christine Labropoulou

Δρ Χριστίνα Λαμπροπούλου - Ιατρός